Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

آکسیوس: کاخ سفید واکنش جمهوری اسلامی به سناریوهای حمله مشترک را بررسی می‌کند

مرتضی اسماعیل‌پور
دونالد ترامپ، پرتره رسمی کاخ سفید

متن کامل

گزارش تازه باراک راوید در آکسیوس، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، نشان می‌دهد بررسی گزینه حمله مشترک آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی در واشنگتن متوقف نشده است. بر اساس گفته‌های دو منبع مطلع به این رسانه، کاخ سفید از پنتاگون و نهادهای اطلاعاتی خواسته است پیامدها و نوع واکنش احتمالی جمهوری اسلامی به سناریوهای نظامی موجود را ارزیابی کنند. اهمیت این خبر صرفاً در تکرار احتمال حمله نیست؛ در انتقال بحث از بیان تهدیدهای کلی به سنجش هزینه و پیامدِ گزینه‌های آماده‌شده است.

آکسیوس می‌نویسد دونالد ترامپ، با وجود آنکه پیش‌تر احتمال عملیات گسترده تازه را پایین دانسته بود، هنوز گزینه حمله مشترک با اسرائیل را کنار نگذاشته است. در عین حال، گزارش از تصمیم نهایی، دستور اجرای عملیات یا جدول زمانی قطعی خبر نمی‌دهد. این تمایز ضروری است: وجود طرح‌های نظامی در دولت آمریکا الزاماً به معنای انتخاب یکی از آنها نیست، اما درخواست ارزیابی واکنش طرف مقابل نشان می‌دهد گزینه نظامی همچنان بخشی جدی از محاسبات سیاسی و امنیتی دولت است.

پرسش کاخ سفید؛ چگونه از پاسخ منطقه‌ای رژیم جلوگیری شود؟

مطابق گزارش آکسیوس، یکی از نگرانی‌های اصلی تصمیم‌گیرندگان آمریکایی این است که آیا می‌توان عملیاتی علیه اهداف جمهوری اسلامی انجام داد بی‌آنکه پاسخ تهران زیرساخت‌های انرژی و اقتصاد کشورهای عربی منطقه را با بحران گسترده روبه‌رو کند. این پرسش به نقطه حساس راهبرد واشنگتن اشاره دارد: قدرت آتش و توانایی ضربه‌زدن به اهداف نظامی، تنها بخشی از مسئله است؛ جلوگیری از تبدیل آن به یک جنگ منطقه‌ای پرهزینه نیز در طراحی سیاسی عملیات نقش دارد.

رهبران برخی کشورهای عربی منطقه به گفته منابع آکسیوس، بر تداوم فشار اقتصادی و پرهیز از بازگشت به جنگ تمام‌عیار تأکید دارند. در مقابل، بنیامین نتانیاهو از ادامه اقدام نظامی حمایت می‌کند و در تیم امنیت ملی آمریکا نیز درباره زمان و ضرورت تشدید حملات، دیدگاه‌های یکسانی وجود ندارد. همین اختلاف‌ها نشان می‌دهد که روند تصمیم‌گیری هنوز بسته نشده است؛ با این حال، اختلاف بر سر شیوه اقدام را نباید با حذف کامل گزینه نظامی اشتباه گرفت.

رئیس موساد چه اطلاعاتی به واشنگتن برد؟

به روایت باراک راوید، رومن گافمن، رئیس موساد، هفته گذشته در سفر به آمریکا با جان رتکلیف، مدیر سازمان اطلاعات مرکزی، و استیو ویتکاف، فرستاده کاخ سفید، دیدار کرده است. یک منبع اسرائیلی به آکسیوس گفته هدف این رایزنی‌ها تقویت استدلال اسرائیل برای ازسرگیری حملات بوده است. به‌گفته منابع آمریکایی و اسرائیلی این گزارش، در این دیدارها نگرانی‌های اطلاعاتی اسرائیل درباره فعالیت‌های احتمالی جمهوری اسلامی در حوزه تسلیحات شیمیایی نیز مطرح شده است.

در این بخش، احتیاط حرفه‌ای لازم است: ادعای افزایش فعالیت تحقیقاتی یا آزمایشی شیمیایی به معنای اثبات تولید سلاح عملیاتی، وجود انبار آماده استفاده یا توان اجرای حمله نیست. آکسیوس تصریح می‌کند میان بعضی مقام‌های آمریکایی و اسرائیلی درباره فوریت این تهدید اختلاف وجود دارد و حتی برخی مقام‌های ارشد آمریکا به ارزیابی ارائه‌شده تردید داشته‌اند. بنابراین نباید ادعاهای اطلاعاتیِ هنوز منتشرنشده را به صورت واقعیت قطعی اعلام کرد. اما نفس مطرح شدن این پرونده در سطح رئیس موساد، رئیس سیا و کاخ سفید، از نگاه راهبردی می‌تواند بر ادراک تهدید در واشنگتن تأثیر بگذارد.

ترامپ نیز در اظهاراتی که رویترز در ۱۹ نوامبر گزارش کرده، از نشانه‌هایی درباره بررسی مواد شیمیایی و بیولوژیک توسط جمهوری اسلامی سخن گفته، اما شواهد علنی برای این ادعا ارائه نکرده است. او همچنین گفته آمریکا پس از اول ژانویه خواهد دید چه رخ می‌دهد. این جمله را نمی‌توان اعلام تاریخ حمله تعبیر کرد؛ رویترز نیز تأکید دارد ترامپ اهمیت آن تاریخ را توضیح نداده است.

نشست سنتکام و فرماندهان اسرائیلی؛ هماهنگی در شرایط افزایش درگیری

بنا بر همین گزارش، دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، روز چهارشنبه به اسرائیل سفر کرده و با ایال ضمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، و رئیس موساد دیدار داشته است. ارتش اسرائیل محور گفت‌وگو را هماهنگی و آمادگی مشترک برای سناریوهای متفاوت عنوان کرده است. در گزارش پیشین سایت درباره نشست سه‌جانبه سنتکام، موساد و ارتش اسرائیل نیز به اهمیت این سطح از رایزنی‌ها پرداخته شده بود.

این دیدارها زمانی رخ می‌دهد که منطقه فقط در وضعیت تهدید لفظی نیست. رویترز از حمله هوایی ۱۷ نوامبر آمریکا به یک محل پرتاب موشک در قشم گزارش کرده و از تبادل آتش و حملات مرتبط با پایگاه‌های آمریکا در منطقه نیز خبر داده است. کنار هم قرار گرفتن این وقایع با ارزیابی سناریوهای حمله در کاخ سفید، مبنایی برای این تحلیل فراهم می‌کند که خطر تشدید عملیات واقعی است. البته شدت و دامنه عملیات آتی همچنان نامشخص مانده است.

تحلیل راهبردی؛ آیا واشنگتن به مرحله انتخاب نوع حمله رسیده است؟

در منطق برنامه‌ریزی امنیت ملی، تهیه سناریوهای نظامی پدیده‌ای معمول است، اما زمانی که کاخ سفید درباره واکنش دشمن به هر سناریو سؤال می‌کند، توجه به مسئله «مدیریت پیامد» افزایش یافته است. واشنگتن ظاهراً باید بین چند هدف تعادل برقرار کند: کاهش توان نظامی جمهوری اسلامی، حفاظت از نیروهای آمریکایی، اطمینان‌بخشی به اسرائیل، جلوگیری از آسیب گسترده به شرکای منطقه‌ای و حفظ اهرم تحریم‌ها در مسیر مذاکرات. هر تصمیمی که یکی از این ابعاد را نادیده بگیرد، ممکن است هزینه راهبردی بزرگی ایجاد کند.

از منظر تحلیلی، موضع اسرائیل درباره ضرورت اقدام زودتر بر این فرض استوار است که تعلل به رژیم فرصت بازسازی بخشی از توان نظامی می‌دهد. در برابر، استدلال مخالفان عملیات گسترده بر خطر پاسخ متقابل و پیامدهای اقتصادی آن تکیه دارد. این دو نگاه برخلاف ظاهر متضادشان، هر دو بر یک واقعیت دلالت می‌کنند: بحران جمهوری اسلامی دیگر فقط موضوع مذاکرات هسته‌ای نیست، بلکه با امنیت پایگاه‌های آمریکا، تجارت دریایی، زیرساخت‌های انرژی و توازن بازدارندگی منطقه درهم تنیده است.

هم‌زمان، پژوهش تخصصی درباره ذخایر موشکی و توان آمریکا برای دور تازه عملیات نشان می‌دهد کاهش موجودی برخی رهگیرها، به‌خودی‌خود ناتوانی واشنگتن از اجرای حملات جدید را اثبات نمی‌کند. در جبهه اقتصادی نیز فشار تحریم‌ها و محاصره علیه منابع مالی جمهوری اسلامی همچنان ادامه دارد. در نتیجه، واشنگتن مجموعه‌ای از ابزارهای نظامی و اقتصادی را هم‌زمان در اختیار دارد و اختلاف اصلی، بر سر نحوه و زمان استفاده از آنهاست.

جمع‌بندی: گزارش اختصاصی آکسیوس را نباید اعلام وقوع قطعی جنگ گسترده خواند، اما آن را نیز نمی‌توان نشانه عبور واشنگتن از گزینه نظامی دانست. درخواست کاخ سفید برای ارزیابی پاسخ جمهوری اسلامی، رایزنی‌های فشرده اطلاعاتی با اسرائیل و درگیری‌های تازه در میدان، همگی نشان می‌دهند مسیر تشدید تقابل باز است. مسئله مهم برای رصد روزهای آینده، نه تکرار عبارت «جنگ می‌شود یا نمی‌شود»، بلکه تغییر در نشانه‌های تصمیم سیاسی، انتقال نیروها، الگوی حملات و رفتار دولت‌های منطقه خواهد بود.

منابع: آکسیوس، گزارش اختصاصی باراک راوید، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶؛ رویترز، اظهارات ترامپ درباره جمهوری اسلامی و اول ژانویه، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶؛ رویترز، حمله آمریکا به محل پرتاب موشک در قشم، ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶. تصویر شاخص: پرتره رسمی رئیس‌جمهوری آمریکا، کاخ سفید.

مرتضی اسماعیل‌پور