Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

هشدار امنیتی درباره پایگاه‌های آمریکا در بریتانیا؛ جابه‌جایی سوخت‌رسان‌ها زیر سایه تهدید جمهوری اسلامی

مرتضی اسماعیل‌پور
عکس واقعی هواپیمای سوخت‌رسان KC-135 بال ۱۰۰ نیروی هوایی آمریکا در RAF Mildenhall، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵، اثر Aidan Martínez؛ تصویر آرشیوی است و جابه‌جایی ۲۰۲۶ را نشان نمی‌دهد

متن کامل

گزارش‌های چند رسانه معتبر آمریکایی و بریتانیایی از انتقال احتیاطی هواپیماهای نظامی آمریکا از پایگاه «میلدنهال» در شرق انگلستان، در پی هشدار امنیتی منتسب به جمهوری اسلامی خبر می‌دهند؛ رویدادی که نشان می‌دهد نگرانی درباره امنیت دارایی‌های نظامی آمریکا دیگر به پایگاه‌های خاورمیانه محدود نیست. وال‌استریت ژورنال در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ این اقدام را با تهدیدی مرتبط با تهران مرتبط دانست، اما مقام‌های نظامی آمریکا جزئیات منشأ و ماهیت آن را علناً تأیید نکرده‌اند. گزارش جداگانه ۱۴ نوامبر از بررسی فعالیت احتمالی پهپادهای غیرمجاز در نزدیکی پایگاه «لیکن‌هیث» نیز بر حساسیت محیط امنیتی افزوده است، بدون آنکه بتوان عامل هر دو رویداد را یکسان یا قطعی اعلام کرد.

چه تعداد هواپیما منتقل شد و به کجا رفت؟

آسوشیتدپرس در گزارش ۱۰ نوامبر به نقل از مقام‌های آمریکایی اعلام کرد نیروی هوایی ایالات متحده ۱۳ هواپیما را به‌شکل احتیاطی از پایگاه RAF Mildenhall به نقاطی در اسکاتلند، اسپانیا و آلمان منتقل کرده است. این هواپیماها شامل سوخت‌رسان‌های هوایی و هواگردهای عمودپرواز اوسپری بودند. رسانه تخصصی The War Zone (TWZ) پس از ادامه رصد جابه‌جایی‌ها در روزهای ۹ و ۱۰ نوامبر، از خروج دست‌کم ۱۲ فروند KC-135 و سه فروند CV-22 خبر داد. تفاوت ۱۳ و ۱۵ در این روایت‌ها لزوماً تناقض نیست، زیرا گزارش‌ها در زمان‌های متفاوت و با روش‌های شمارش متفاوت تهیه شده‌اند؛ عدد دقیق نهایی و وضعیت بازگشت همه هواپیماها به‌صورت رسمی منتشر نشده است.

آسوشیتدپرس تصریح کرد این جابه‌جایی به‌عنوان اقدام پیشگیرانه توصیف شده و خبری از حمله انجام‌شده به پایگاه میلدنهال گزارش نشده است. نیروی هوایی آمریکا نیز معمولاً هواگردها را بنا به نیازهای تمرینی و عملیاتی جابه‌جا می‌کند؛ اما هم‌زمانی انتقال شمار قابل‌توجهی از هواپیماها با تقویت تدابیر حفاظتی، بررسی علت احتمالی این تصمیم را ضروری می‌کند.

ادعای تهدید جمهوری اسلامی؛ چه چیزی هنوز ثابت نشده است؟

وال‌استریت ژورنال به نقل از منابع آگاه مدعی شد دستور انتقال هواپیماها پس از دریافت هشدار مرتبط با جمهوری اسلامی صادر شده است. رویترز و فایننشال‌تایمز نیز این روایت را با انتساب روشن به منابع اولیه گزارش کردند. با این حال، فرماندهی اروپایی آمریکا و نیروی هوایی مستقر در اروپا درباره ماهیت اطلاعات امنیتی توضیح علنی ندادند. The War Zone نیز اعلام کرد نمی‌تواند مستقلاً منشأ تهدید منتسب به جمهوری اسلامی را تأیید کند. بنابراین عنوان دقیق‌تر واقعه، «جابجایی احتیاطی در پی هشدار امنیتی گزارش‌شده و منتسب به تهران» است، نه ادعای اثبات‌شده درباره حمله آماده اجرا.

در گزارش‌ها آمده است وضعیت حفاظت از نیروها در میلدنهال و لیکن‌هیث به سطح موسوم به FPCON Charlie ارتقا یافته بود؛ این سطح زمانی به کار می‌رود که رخداد یا اطلاعات دریافتی احتمال اقدام تروریستی علیه نیروها یا تأسیسات را بالا نشان دهد. این طبقه‌بندی از شدت احتیاط امنیتی حکایت دارد، اما خودبه‌خود مدرک وجود یک طرح مشخص برای حمله از سوی یک دولت معین نیست. وزارت دفاع بریتانیا در پاسخ‌های عمومی بر ادامه همکاری امنیتی و امن بودن پایگاه‌های کشور تأکید کرده است.

چرا سوخت‌رسان‌های KC-135 اهمیت راهبردی دارند؟

هواپیمای KC-135 یک جنگنده یا بمب‌افکن نیست، اما از عناصر کلیدی پشتیبانی عملیات هوایی دوربرد به شمار می‌رود. توان سوخت‌رسانی هوایی به جنگنده‌ها، بمب‌افکن‌ها و هواپیماهای شناسایی امکان می‌دهد زمان مأموریت و فاصله عملیاتی خود را افزایش دهند. بنابراین جابه‌جایی این ناوگان، صرفاً تغییر محل پارک یک هواپیما نیست؛ حفاظت از زنجیره پشتیبانیِ توان هوایی آمریکا و متحدانش نیز مطرح است.

پایگاه‌های بریتانیا در سامانه اعزام و پشتیبانی هوایی آمریکا نقش دارند و در برخی عملیات‌های مرتبط با خاورمیانه نیز مورد استفاده بوده‌اند. TWZ یادآور شده است که در مرحله نخست جنگ سال ۲۰۲۶، تعدادی از سوخت‌رسان‌های KC-135 در یک پایگاه منطقه‌ای بر اثر حمله جمهوری اسلامی آسیب دیده بودند؛ همین تجربه می‌تواند حساسیت فرماندهان نسبت به تجمع هواپیماهای گران‌قیمت در زمین را افزایش داده باشد. نتیجه منطقی آن، تنوع‌بخشی به محل استقرار و سخت‌گیرانه‌ترکردن حفاظت است، نه لزوماً اعلام قریب‌الوقوع‌بودن عملیات جنگی جدید.

از فایرفورد تا لیکن‌هیث؛ گسترش پهنه نگرانی در اروپا

مسئله میلدنهال جدا از سابقه هشدار در RAF Fairford نیست. رسانه‌های بریتانیایی در پاییز ۲۰۲۶ از تحقیق درباره رخدادی مشکوک در نزدیکی فایرفورد خبر دادند که به اتهاماتی درباره کمک به دستگاه اطلاعاتی جمهوری اسلامی منتهی شد؛ مقام‌های جمهوری اسلامی نقش داشتن در طرح ادعایی را رد کرده‌اند و رسیدگی قضایی به اتهامات را نمی‌توان با اثبات نهایی همه ادعاها یکسان گرفت. جابه‌جایی بمب‌افکن‌های آمریکایی از فایرفورد در ماه اکتبر نیز با همین نگرانی‌های امنیتی ارتباط داده شد، هرچند ارزیابی جامع علنی از سطح خطر در دسترس نیست.

در ۱۴ نوامبر، گزارش دیگری از بررسی فعالیت احتمالی پهپادهای غیرمجاز پیرامون پایگاه RAF Lakenheath منتشر شد. به گزارش واشنگتن‌پست با استناد به مقام‌های آمریکایی و بریتانیایی، نیروهای حفاظتی واکنش نشان دادند و خسارتی به افراد یا تأسیسات گزارش نشد. بریتانیا حضور یا رهگیری قطعی پهپادها را تأیید نکرد و درباره عامل احتمالی نیز مدرک علنی ارائه نشد. ارتباط‌دادن این حادثه با جمهوری اسلامی بدون شواهد مستقل، از مرز گزارش مستند فراتر می‌رود.

جبهه دوم تهدید؛ از میدان نبرد تا امنیت پایگاه‌های پشتیبانی

در سنجش راهبردی، کنار هم گذاشتن این رویدادها یک روند کلی را مطرح می‌کند: نگرانی آمریکا از تهدیدهای غیرمستقیم علیه مراکز پشتیبانی دور از صحنه اصلی جنگ. در چنین وضعیتی، حتی اطلاعاتی که هنوز به مرحله اثبات قضایی نرسیده‌اند می‌توانند فرماندهان را به تصمیم‌های احتیاطی برای حفاظت از هواپیماها، تجهیزات و نیروها وادارند. هزینه این تصمیم‌ها ممکن است شامل افزایش پروازهای انتقالی، توزیع ظرفیت پشتیبانی میان چند پایگاه و دشوارترشدن هماهنگی عملیاتی باشد؛ اما میزان واقعی این هزینه‌ها در منابع فعلی قابل محاسبه نیست.

جمهوری اسلامی در مواجهه با برتری نظامی آمریکا و اسرائیل، به‌طور بالقوه می‌تواند از گسترش ترس امنیتی و افزایش هزینه حفاظت از زیرساخت‌ها به‌عنوان ابزار فشار بهره گیرد. با این حال، وجود یک انگیزه راهبردی، مدرک ارتکاب یک اقدام مشخص نیست. برای تحلیل مستند باید میان سخنان تهدیدآمیز علنی، اتهامات اطلاعاتی، جابه‌جایی تأییدشده هواپیماها و حادثه‌ای که عامل آن معلوم نیست تمایز گذاشت.

پیامد برای سناریوهای جنگ دوباره

برخی از مقام‌های آمریکایی در ماه نوامبر از آمادگی نیروها برای اقدام نظامی در صورت عبور جمهوری اسلامی از خطوط قرمز گفته‌اند؛ در همان زمان، دولت ترامپ اعلام کرده ترجیح فعلی‌اش فشار اقتصادی و مذاکره به جای ازسرگیری فوری بمباران گسترده است. پس انتقال سوخت‌رسان‌ها را نباید نشانه قطعی آغاز حمله یا عقب‌نشینی راهبردی دانست. دو سناریو همچنان ممکن است: آمریکا با پراکندن دارایی‌های هوایی، ریسک یک حمله احتمالی به پایگاه‌های ثابت را کم کند و گزینه نظامی را حفظ نماید؛ یا پس از کاهش نگرانی‌های امنیتی، بخش‌هایی از آرایش پیشین را بازگرداند.

این موضوع به بررسی مرکز درباره هشدارهای اطلاعاتی علیه اهداف آمریکایی و تحلیل فشار جنگ بر ظرفیت تسلیحاتی و عملیاتی ایالات متحده مرتبط است. در هر دو پرونده، مسئله اصلی فقط قدرت ضربت نیست؛ توان حفاظت از زیرساخت‌ها و دوام پشتیبانی در یک بحران طولانی نیز اهمیت دارد.

جمع‌بندی راهبردی

حضور دارایی‌های حیاتی آمریکا در اروپا، مرز جغرافیایی تهدیدهای مرتبط با جنگ جمهوری اسلامی را پیچیده‌تر کرده است. حتی اگر منشأ هشدار میلدنهال بعداً به‌صورت عمومی تأیید نشود، اقدام احتیاطی ارتش آمریکا نشان می‌دهد فرماندهان ریسک امنیت پایگاه‌های پشتیبانی را جدی گرفته‌اند. در یک درگیری احتمالی تازه، حفاظت از شبکه سوخت‌رسانی، جابه‌جایی نیروها و همکاری اطلاعاتی با بریتانیا می‌تواند به اندازه شمار جنگنده‌های آماده پرواز تعیین‌کننده باشد.

از منظر مرکز مطالعات صلح و جنگ، این تحولات نشانه تداوم محیط پرتنش میان جمهوری اسلامی و آمریکا هستند، نه اثبات زمان و مکان جنگ بعدی. تلاش رژیم برای افزایش هزینه‌های امنیتی رقیب ممکن است در کوتاه‌مدت اثر بازدارنده داشته باشد، اما در بلندمدت می‌تواند همکاری‌های حفاظتی و اطلاعاتی کشورهای غربی علیه شبکه‌های منتسب به آن را تقویت کند. آینده این معادله به نتیجه تحقیقات امنیتی، رفتار نظامی طرف‌ها و مسیر مذاکرات بستگی دارد.

منابع

آسوشیتدپرس، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶؛ انتقال احتیاطی هواپیماهای آمریکا از میلدنهال؛ رویترز، ۱۰ نوامبر؛ گزارش منتسب به وال‌استریت ژورنال و پاسخ مقام‌های بریتانیا؛ The War Zone، هاوارد آلتمن، ۱۰ نوامبر؛ داده‌های پروازی و وضعیت حفاظت پایگاه‌ها؛ فایننشال تایمز، ۱۰ نوامبر؛ بررسی جابه‌جایی‌ها و نگرانی‌های بریتانیا؛ واشنگتن‌پست، ۱۴ نوامبر؛ تحقیق درباره فعالیت احتمالی پهپاد در لیکن‌هیث.

تصویر شاخص: عکس واقعی و آرشیوی یک سوخت‌رسان KC-135 نیروی هوایی آمریکا در پایگاه RAF Mildenhall، ۳۰ ژوئن ۲۰۲۵، اثر Aidan Martínez، مالکیت عمومی دولت آمریکا؛ این تصویر انتقال هواپیماهای نوامبر ۲۰۲۶ را نشان نمی‌دهد. مشخصات و مجوز تصویر.

مرتضی اسماعیل‌پور