Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

پیش‌بینی حمله مشترک در دو هفته؛ شکاف زمان‌بندی اسرائیل و ترامپ

مرتضی اسماعیل‌پور
ناو هواپیمابر آمریکایی USS Carl Vinson در دریای عرب در ۱۳ فوریه ۲۰۱۲، عکس آرشیوی رسمی نیروی دریایی آمریکا؛ این عکس به استقرار نوامبر ۲۰۲۶ مربوط نیست
120213-N-DR144-543 ARABIAN SEA (Feb. 13, 2012) The Nimitz-class aircraft carrier USS Carl Vinson (CVN 70) is underway in the Arabian Sea. Carl Vinson and Carrier Air Wing (CVW) 17 are deployed to the U.S. 5th Fleet area of responsibility. (U.S. Navy photo by Mass Communication Specialist 2nd Class James R. Evans/Released)

متن کامل

۲۰ نوامبر ۲۰۲۶ | تحلیل راهبردی: الیعزر «چاینی» ماروم، فرمانده پیشین نیروی دریایی اسرائیل، در مصاحبه‌ای با رادیو ۱۰۳ اف‌ام پیش‌بینی کرده است که آمریکا و اسرائیل ممکن است ظرف دو هفته آینده موج تازه‌ای از حملات مشترک علیه جمهوری اسلامی انجام دهند. این پیش‌بینی که روز ۲۰ نوامبر در اورشلیم‌پست بازتاب یافت، در حالی مطرح می‌شود که دونالد ترامپ یک روز پیش گفته بود برای تصمیم درباره حملات گسترده عجله ندارد و احتمالاً وضعیت را پس از آغاز سال ۲۰۲۷ ارزیابی می‌کند. تفاوت این دو زمان‌بندی، محور یک پرسش مهم است: آیا فشار اسرائیل، آمادگی نظامی و برخوردهای محدود اخیر می‌توانند پنجره تصمیم‌گیری کاخ سفید را کوتاه کنند، یا واشینگتن همچنان به محاصره و فرسایش اقتصادی رژیم متکی می‌ماند؟

پیش‌بینی یک دریادار بازنشسته، نه اعلام برنامه عملیاتی

ماروم در گفت‌وگوی ۱۹ نوامبر با رادیو ۱۰۳ اف‌ام، که اورشلیم‌پست در ۲۰ نوامبر منتشر کرد، گفت به باور او «پنجره فرصت» برای حمله مشترک آمریکا و اسرائیل در حدود دو هفته آینده وجود دارد. او بر این نظر بود که یک حمله منفرد، ضربه نهایی به ساختار حاکمیت در تهران نخواهد بود و احتمالاً فشار نظامی در یک دوره طولانی‌تر ادامه می‌یابد. ماروم همچنین گفت حمله احتمالی را بدون حضور نیروی زمینی تصور می‌کند. این سخنان برآورد علنی یک فرمانده بازنشسته است؛ نه تأیید رسمی تصمیم کابینه اسرائیل، دستور کاخ سفید یا زمان‌بندی مصوب سنتکام.

نکته مهم‌تر آن است که همین تحلیلگر از نبود نشانه اطلاعاتی قطعی درباره جهش قریب‌الوقوع برنامه هسته‌ای جمهوری اسلامی سخن گفته و اذعان کرده بود وضعیت هنوز لزوماً نیازمند حمله فوری نیست. بنابراین خوانش منصفانه گفت‌وگوی او دو بخش دارد: از یک سو پیش‌بینی جنگ در بازه کوتاه، و از سوی دیگر اقرار به نبود شاهد اضطراری تعیین‌کننده. حذف بخش دوم، مصاحبه را به ادعایی بسیار قطعی‌تر از آنچه خود گوینده گفته تبدیل می‌کند.

نشانه واقعی فشار اسرائیل: دیپلماسی اطلاعاتی و تلاش برای تغییر تصمیم واشینگتن

زمینه سخنان ماروم صرفاً یک اظهار نظر رسانه‌ای نیست. رویترز در گزارش اختصاصی ۱۸ نوامبر به قلم الکساندر کورنول، به نقل از دو فرد مطلع، نوشت رومان گافمن، رئیس موساد، در سفر به آمریکا از حمله مشترک دیگری به جمهوری اسلامی حمایت کرده است. به گفته این منابع، او با مقام‌های آمریکایی از جمله جان رتکلیف، رئیس سیا، دیدار کرد و اطلاعات اسرائیل درباره برنامه هسته‌ای رژیم را مطرح ساخت. همین گزارش از رایزنی‌های ران درمر، چهره نزدیک به بنیامین نتانیاهو، برای جلب حمایت واشینگتن خبر داد.

رویترز گزارش کرد که اطرافیان نتانیاهو نگران کاهش احتمالی حضور نظامی آمریکا در منطقه تا پایان سال هستند. در مقابل، یک مقام کاخ سفید گفت فشار اقتصادی علیه جمهوری اسلامی به اندازه‌ای شدید است که نیازی به عملیات رزمی بزرگ نمی‌بیند، هرچند گزینه‌ها همچنان روی میز باقی‌اند. رویترز همچنین نوشت ارزیابی نظامی اسرائیل از وجود تهدید فوری حمایت نمی‌کند و برخی مقام‌های اروپایی درباره کارآمدی یک کارزار تازه تردید دارند. این اختلاف نظرها نشان می‌دهد تلاش برای جلب موافقت آمریکا واقعی است، اما نباید آن را با موفقیت آن تلاش یکسان گرفت.

در گزارش پیشین مرکز مطالعات صلح و جنگ درباره طرح‌های مشترک و موضع نتانیاهو، تفاوت میان طرح عملیاتی و دستور سیاسی بررسی شده بود. خبر امروز ارزش افزوده دیگری دارد: فرمانده‌ای سابق از یک بازه زمانی قابل سنجش سخن گفته و در عین حال فقدان شواهد اضطراری هسته‌ای را پذیرفته است. این دو عنصر به ما امکان می‌دهند پیش‌بینی جنگ را نه از روی هیجان تیترها، بلکه با معیارهای تصمیم‌سازی مقایسه کنیم.

سه مسیر پیش روی ترامپ و مسئله اعتبار ضرب‌الاجل

ماروم در مصاحبه خود سه گزینه را برای دولت آمریکا برشمرد: ادامه دیپلماسی، فشار اقتصادی شدیدتر و اقدام نظامی. این تقسیم‌بندی گرچه نظر شخص اوست، با مواضع علنی واشینگتن و تحولات میدان همخوانی دارد. رویترز در ۱۹ نوامبر گزارش داد ترامپ تصمیم درباره دور تازه حملات گسترده را به زمانی پس از ابتدای سال آینده موکول کرده است. این سخن نه تضمین خودداری از حمله تا ژانویه است، نه وعده آغاز حمله در ژانویه. معنای دقیق‌تر آن، حفظ اختیار سیاسی و خودداری از پذیرش ضرب‌الاجلی است که دیگران تعیین می‌کنند.

در تحلیل راهبردی، فشار متحدان زمانی به تصمیم نظامی تبدیل می‌شود که سه مانع پشت سر گذاشته شود: نخست، توافق درباره هدف سیاسی قابل دستیابی؛ دوم، ارزیابی هزینه و واکنش متقابل رژیم و نیروهای وابسته؛ و سوم، اطمینان نسبی از پایداری حمایت داخلی و منطقه‌ای. داشتن طرح حمله یا توان اجرای آن به معنای عبور از این سه مانع نیست. با این حال، استمرار تماس‌های اطلاعاتی و رفت‌وآمد فرماندهان نشان می‌دهد پرونده نظامی از دستور کار کنار نرفته است.

خلیج فارس و هرمز: برخوردهای محدود می‌توانند زمان‌بندی سیاسی را برهم بزنند

میدان جنگ به‌طور کامل در انتظار تصمیم سیاسی متوقف نشده است. USNI News در ۱۹ نوامبر گزارش داد واشینگتن اجرای محاصره را به کشتی‌هایی که از طریق انتقال محموله از کشتی به کشتی، بار بارگیری‌شده در سواحل یا بنادر تحت محاصره را دریافت می‌کنند، گسترش داده است. این رسانه بر پایه اطلاعات مرکز مشترک اطلاعات دریایی از تداوم حملات علیه کشتیرانی خبر داد و نوشت ناوهای آمریکایی همچنان هم مأموریت محاصره و هم مأموریت حفاظت از مسیرهای دریایی دارند.

این وضعیت از منظر نظامی-سیاسی دو نتیجه هم‌زمان دارد. اول، محدودیت صادرات و نقل‌وانتقال نفت می‌تواند هزینه ادامه سیاست‌های منطقه‌ای و نظامی جمهوری اسلامی را بالا ببرد، بدون آنکه آمریکا الزاماً جنگ هوایی گسترده‌ای آغاز کند. دوم، هر برخورد با یک نفتکش، هر خطای شناسایی در اطراف تنگه هرمز، یا حمله به تأسیسات متحدان واشینگتن می‌تواند فضایی ایجاد کند که در آن تصمیم‌گیرندگان برای پاسخ فوری تحت فشار قرار گیرند. خطر جنگ فقط محصول «دستور قبلی حمله» نیست؛ گاهی زنجیره‌ای از اقدامات متقابل، محاسبه اولیه را تغییر می‌دهد.

با وجود این، افزایش حوادث دریایی به خودی خود ثابت نمی‌کند طرح مشترک تازه‌ای تصویب شده است. گزارش‌های مربوط به انتقال محموله، وضعیت ناوها و درگیری‌های محدود باید با زمان، منبع و درجه تأییدشان سنجیده شوند. پژوهش پیشین درباره آرایش نیروهای آمریکا نیز نشان می‌دهد مأموریت‌های بازدارندگی، دفاعی و تهاجمی می‌توانند از یک ساختار دریایی واحد پشتیبانی شوند؛ بنابراین وجود ناو هواپیمابر برای پیش‌بینی روز حمله کافی نیست.

محدودیت سیاست داخلی آمریکا؛ فرصت کوتاه یا مانع کارزار تازه؟

زمان‌بندی ۲۰ نوامبر را باید در کنار آرایش سیاسی واشینگتن دید. رویترز در ۱۹ نوامبر گزارش کرد سنا با رأی ۵۱ به ۴۸ قطعنامه‌ای را که خواستار پایان عملیات یا اخذ مجوز کنگره بود رد کرد. این رأی، مانع سیاسی جدیدی برای ادامه سیاست فعلی ایجاد نکرد؛ اما مجوز مستقل و تازه‌ای برای حمله گسترده نیز به‌شمار نمی‌رود. همچنین به گزارش همان منبع، دموکرات‌ها قرار است از ۳ ژانویه ۲۰۲۷ کنترل کنگره را در دست بگیرند و خواستار محدودکردن جنگ شوند.

دو برداشت متضاد از این وضعیت ممکن است. یک دیدگاه می‌گوید تغییر ترکیب کنگره می‌تواند انگیزه تصمیم سریع‌تر پیش از ژانویه ایجاد کند. دیدگاه دیگر می‌گوید هزینه مالی، نظرسنجی‌های منفی و نگرانی درباره فرسایش جنگ، کاخ سفید را به سمت ادامه محاصره و پرهیز از گسترش عملیات می‌برد. هیچ‌کدام صرفاً از روی نتیجه رأی سنا اثبات نمی‌شوند. برای سنجش درست، باید تصمیم‌های اجرایی، اعلان‌های رسمی و الگوی واقعی به‌کارگیری نیرو را دنبال کرد.

برآورد مستقل: چرا دو هفته پیش‌بینی است، نه ضرب‌الاجل

سناریوی نخست، تداوم فشار بدون حمله گسترده: واشینگتن محاصره، تحریم و عملیات دفاعی را تشدید می‌کند و هم‌زمان راه تماس‌های میانجی‌گرانه را باز می‌گذارد. در این حالت پیش‌بینی ماروم محقق نمی‌شود، اما رقابت راهبردی و خطر حادثه دریایی ادامه می‌یابد. نشانه‌های قابل رصد این سناریو، تمرکز بر اجرای تحریم‌ها، گسترش هشدارهای دریایی و نبود اعلان یا اقدام تازه‌ای برای کارزار هوایی وسیع است.

سناریوی دوم، تشدید محدود و پاسخ متقابل: یکی از برخوردها در هرمز، بحرین یا دیگر نقاط منطقه به عملیات محدود دیگری بینجامد؛ سپس دو طرف بکوشند دامنه آن را مهار کنند. این وضعیت می‌تواند از نظر سیاسی پرخطر باشد، زیرا امکان خطای محاسباتی را بالا می‌برد. با این حال، حمله محدود را نباید بلافاصله با آغاز کارزار مشترک چندمرحله‌ای برابر گرفت.

سناریوی سوم، تصمیم برای کارزار گسترده مشترک: آمریکا و اسرائیل بر سر هدف، دامنه و پذیرش هزینه‌های اقدام تازه به توافق می‌رسند. در این حالت سخنان ماروم ممکن است از حیث جهت‌گیری درست از آب درآید، حتی اگر زمان‌بندی دقیق دو هفته‌ای آن محقق نشود. نشانه‌های قوی‌تر این سناریو فقط اظهار نظر سیاستمداران یا ژنرال‌های بازنشسته نیست، بلکه هم‌گرایی مواضع رسمی، آماده‌سازی آشکار برای حفاظت از نیروها و متحدان و تغییرات معنادار در تصمیمات فرماندهی است؛ داده‌هایی که هرکدام باید جداگانه راستی‌آزمایی شوند.

نکته بنیادی آن است که توان نظامی جمهوری اسلامی و شبکه نیروهای وابسته‌اش برای واردکردن هزینه به منطقه، به‌ویژه در حوزه حمل‌ونقل و انرژی، همچنان یک متغیر تصمیم‌سازی برای آمریکا و اسرائیل است. در مقابل، استمرار فشار اقتصادی و ضربه به ظرفیت‌های موشکی، پهپادی و مالی رژیم می‌تواند گزینه اقدام نظامی را از نظر برخی تصمیم‌گیرندگان جذاب‌تر کند. این دو روند متضاد، به جای ساختن یک ساعت شمارش معکوس قطعی، میدان را در وضعیت پرریسک و ناپایدار نگه می‌دارند.

نتیجه‌گیری: فشار واقعی، تاریخ نامعلوم

پیش‌بینی فرمانده پیشین نیروی دریایی اسرائیل را نباید خبر اعلام جنگ دانست. ارزش تحلیلی آن در افشای منطق بخشی از محافل امنیتی اسرائیل است: آنان فرصت محدود می‌بینند، از بازسازی توانمندی‌های رژیم نگران‌اند و می‌کوشند واشینگتن را به اقدام مشترک ترغیب کنند. در سوی دیگر، ترامپ فعلاً می‌کوشد زمان و شکل تصمیم نهایی را در اختیار خود نگاه دارد و ابزار محاصره اقتصادی را کنار نگذاشته است.

برای مرکز مطالعات صلح و جنگ، جمع‌بندی روشن است: نشانه‌های افزایش تنش و آمادگی برای تشدید را باید جدی گرفت، اما پیش‌بینی دو هفته‌ای هیچ‌گونه ضمانت اجرایی یا تأیید رسمی ندارد. روند اصلی، رقابت میان راهبرد فرسایش اقتصادی جمهوری اسلامی و تمایل بخشی از ساختار امنیتی اسرائیل به تسریع عملیات است. تعیین‌کننده نهایی نه تیتر هیجان‌انگیز، بلکه تحول قابل مشاهده در تصمیم سیاسی و میدان خواهد بود.

منابع و ارجاعات

توضیح تصویر شاخص: عکس آرشیوی رسمی نیروی دریایی آمریکا از ناو هواپیمابر کارل وینسون در دریای عرب، ۱۳ فوریه ۲۰۱۲. تصویر مربوط به استقرار نیروها در نوامبر ۲۰۲۶ یا عملیات احتمالی مورد بحث نیست.

مرتضی اسماعیل‌پور