دفتر حسابرسی دولت آمریکا (GAO) در گزارش رسمی منتشرشده در ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ هشدار داد که وزارت دفاع این کشور، با وجود اقدامهای متعدد برای افزایش تولید مهمات، هنوز برنامهای یکپارچه برای پیوند دادن موجودی تسلیحات، ظرفیت کارخانهها و نیازهای عملیاتی نیروهای مسلح ندارد. این گزارش که با شماره GAO-27-109420 منتشر شده، تصریح میکند جنگ سال ۲۰۲۶ با جمهوری اسلامی بر اهمیت حل کمبودهای ماندگار مهمات افزوده است. موضوع صرفاً میزان موشکهای باقیمانده نیست؛ پرسش اساسی آن است که آیا دستگاه دفاعی آمریکا میتواند همزمان با ادامه درگیری، ذخایر مصرفشده را با سرعت و اولویت درست جایگزین کند.
سند تازه چه میگوید و چه نمیگوید؟
GAO نهادی مستقل و حسابرس کنگره آمریکاست. در این مطالعه، اسناد و دادههای مربوط به مهمات نیروهای مسلح بررسی شده، از چهار تأسیسات مهمات ارتش بازدید شده و با مسئولان ستاد مشترک، وزارت دفاع و شاخههای مختلف نیروهای مسلح مصاحبه شده است. گزارش عمومی نسخهای ویرایششده از سند طبقهبندیشدهای است که در ۲۴ سپتامبر تهیه شده بود. در متن علنی ارقام دقیق موجودی، روند کاهش برخی ذخایر و اثر آن بر طرحهای عملیاتی فاش نشدهاند، زیرا وزارت دفاع آنها را محرمانه یا حساس دانسته است.
بنابراین نمیتوان از این سند نتیجه گرفت که پنتاگون امروز شمار مشخصی از موشکهای تاماهاوک، پاتریوت یا دیگر تسلیحات را در اختیار دارد، یا توان اجرای عملیات معینی را از دست داده است. آنچه مستقیماً تأیید شده، وجود کمبودهای ماندگار و کاستیهای سازمانی در مدیریت و ارزیابی جبران این کمبودهاست؛ دو موضوع مرتبط اما متفاوت.
چهار نقصی که حسابرسان شناسایی کردند
نخست، به گفته GAO، وزارت دفاع فاقد برنامهای فراگیر است که تولید مهمات و تأمین مالی آن را به مجموع نیازهای نیروهای مسلح مرتبط کند. در فقدان اهداف بلندمدت، راهبرد اجرا و شاخص سنجش پیشرفت، ارتش ممکن است نسبت به بحرانهای روز واکنش نشان دهد، بیآنکه معلوم باشد رشد تولید کدام مهمات برای کل ساختار دفاعی اولویت بیشتری دارد.
دوم، نهاد مشخص و دارای اختیار کافی برای هدایت و ارزیابی اقدامات مرتبط با بازسازی موجودی تعیین نشده است. نیروی دریایی، نیروی هوایی، ارتش و تفنگداران دریایی هرکدام نیازها و زنجیرههای تأمین خود را دارند؛ اما هماهنگ کردن تولید ملی بدون مسئولیت مرکزی، خطر رقابت بر سر مواد اولیه و ظرفیت کارخانهها یا صرف بودجه در مسیرهای کماولویت را افزایش میدهد.
سوم، وزارت دفاع با وجود برخورداری از ابزار دادهای در سطح کل نیروها، موجودی گزارششده را بهشکل منظم با پایگاههای داده شاخههای نظامی تطبیق نمیدهد. حسابرسان خواستار زمانبندی مشخص برای تطبیق دورهای دادهها شدند. چهارم، برای مدیریت دادهها نیز باید استانداردها، منابع اطلاعات و تعریف یکسان شاخصها روشن شود. این جزئیات اداری در جنگ اهمیت واقعی دارند: تصمیمگیران باید بدانند چه چیزی در انبار است، چه چیزی آماده استفاده است، چه چیزی در حال ساخت است و چه زمانی به دست نیروها میرسد.
جنگ با جمهوری اسلامی چرا این ضعف را برجسته کرده است؟
از آغاز عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل در سال ۲۰۲۶، دفاع از نیروها، پایگاهها و شرکای منطقهای، نیاز به سلاحهای تهاجمی و رهگیرهای گوناگون را بالا برده است. مقابله با حملات موشکی و پهپادی در خلیج فارس، بحرین و دیگر نقاط منطقه، در کنار عملیات هوایی و دریایی، زنجیره پشتیبانی را تحت فشار قرار میدهد. بااینحال، متن GAO تأکید میکند ریشه برخی کمبودها به قبل از این جنگ برمیگردد و نباید تمام مشکلات موجودی را به جمهوری اسلامی نسبت داد.
واشینگتنپست نیز در گزارش ۱۹ نوامبر به قلم دن لاموث، با استناد به همین سند و گفتوگو با مدیر مسئول در GAO، توضیح داده که جنگ کمبودهای پیشین را تشدید کرده است. سخنگوی کاخ سفید و وزارت دفاع در پاسخ تأکید کردهاند نیروهای آمریکایی همچنان برای اجرای مأموریتها و دفاع از منافع کشور توان و ذخایر کافی دارند. در تحلیل این موضوع باید هر دو بخش را حفظ کرد: هشدار حسابرس بهمعنی فروپاشی ظرفیت نظامی نیست، همانگونه که اطمینان سیاسی مقامهای دولت نیز ضعف برنامهریزی شناساییشده در سند را منتفی نمیکند.
پیام برای تاماهاوک، پاتریوت و جنگ فرسایشی
تسلیحات مختلف در یک نبرد طولانی با سرعتی یکسان مصرف یا جایگزین نمیشوند. موشک کروز دوربرد برای حمله به اهداف سخت، رهگیر پدافندی برای حفاظت از پایگاه یا شهر، و مهمات عادی برای مأموریتهای دیگر به ظرفیتهای صنعتی متفاوت وابستهاند. افزایش بودجه به خودی خود تولید فوری ایجاد نمیکند؛ قرارداد، نیروی کار تخصصی، تجهیزات تولید، قطعات حساس و آزمونهای کیفی نیز لازم است. این همان شکاف زمانی میان تصمیم سیاسی و تحویل سلاح است که در یک کارزار طولانی میتواند اهمیت راهبردی پیدا کند.
در گزارش پیشین مرکز درباره ذخایر موشکی آمریکا و پژوهش CSIS به آثار عملیاتهای ممتد بر توازن مصرف و تولید پرداخته شد. گزارش جدید GAO بُعد تازهای به آن بحث اضافه میکند: حتی پیش از شمارش دقیق موشکهای مصرفشده، ساختار مدیریت ذخایر باید بر نیازهای مشترک نیروها متکی شود. بررسی هزینه ۴۸٫۳ میلیارد دلاری جنگ نیز نشان میدهد فشار بر بودجه و فشار بر ظرفیت صنعتی دو مسئله جداگانهاند که یکدیگر را تقویت میکنند.
آیا کمبود مهمات به نفع محاسبات رژیم است؟
از منظر راهبردی، جمهوری اسلامی ممکن است تصور کند تداوم حملات کمشدت یا استفاده از پهپادها و موشکهای ارزانتر میتواند آمریکا و متحدانش را به مصرف رهگیرهای گرانتر وادار کند. در جنگ فرسایشی، نسبت هزینه حمله به دفاع و سرعت جایگزینی تسلیحات گاهی از یک نبرد کوتاه مهمتر میشود. اما این فرض لزوماً به سود تهران تمام نخواهد شد: واشنگتن میتواند بهجای پاسخ صرفاً دفاعی، سامانههای شناسایی و محلهای شلیک را هدف قرار دهد، تولید صنعتی را افزایش دهد و کشورهای همپیمان را در شبکه دفاعی مشترک مشارکت دهد.
از سوی دیگر، خود جمهوری اسلامی نیز زیر فشار تحریم، محدودیت واردات قطعات و خسارتهای ناشی از جنگ قرار دارد. هیچ ارزیابی جدی از فرسایش نظامی نباید فقط موجودی آمریکا را بسنجد و سرعت جایگزینی سلاح در طرف مقابل را نادیده بگیرد. گزارش سایت درباره شبکههای تدارکاتی مخفی مرتبط با بازسازی موشکی سپاه یکی از ابعاد همین رقابت صنعتی و تأمین قطعات است.
تحلیل راهبردی؛ تصمیم جنگی به داده معتبر و قدرت تولید وابسته است
مهمترین پیام گزارش GAO برای واشنگتن، ضرورت عبور از مدیریت واکنشی بحران به آمادگی صنعتی مبتنی بر داده است. اگر دولت آمریکا در حال سنجش گزینههای نظامی تازه علیه جمهوری اسلامی باشد، تصمیم آن تنها به قدرت آتش موجود در منطقه مربوط نمیشود؛ باید تداوم عملیات، نیازهای دفاعی در جبهههای دیگر، زمان تعمیر و بازسازی تجهیزات و ظرفیت تولید چندساله را نیز بسنجد. انتشار این گزارش بهتنهایی آغاز یا توقف حمله تازهای را پیشبینی نمیکند، اما نشان میدهد تصمیمگیری برای عملیات پایدار بدون حسابرسی دقیق زنجیره مهمات پرهزینهتر خواهد بود.
چهار توصیه رسمی حسابرسان اکنون یک آزمون قابل سنجش پیش روی پنتاگون میگذارد: تدوین برنامه جامع مهمات، تعیین مسئول قدرتمند برای اجرای آن، تطبیق منظم دادههای موجودی و استانداردسازی مدیریت اطلاعات. وزارت دفاع با عمده توصیهها موافقت کرده است، هرچند درباره یکی از روشهای مدیریت داده ملاحظاتی داشته است. فاصله میان پذیرش توصیهها و اجرای واقعی آنها همان نقطهای است که کنگره باید بر آن نظارت کند.
جمعبندی: گزارش رسمی ۱۹ نوامبر تصویر دقیقتری از آسیبپذیری ساختاری در پشتیبانی جنگ ارائه میدهد، نه از ناتوانی فوری ارتش آمریکا. جمهوری اسلامی ممکن است تلاش کند از هزینه و زمان تولید مهمات بهعنوان اهرم فرسایش استفاده کند؛ ولی نتیجه چنین راهبردی به اصلاحات صنعتی آمریکا، همکاری متحدان و نیز محدودیتهای تسلیحاتی خود رژیم بستگی دارد. راهبرد مؤثر واشنگتن در برابر تهدیدهای رژیم، پیوند دادن بازدارندگی نظامی به توان تولید پایدار و مدیریت هوشمند منابع است.
منابع و اسناد
دفتر حسابرسی دولت آمریکا، سند GAO-27-109420، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، یافتهها و چهار توصیه رسمی؛ واشینگتنپست، دن لاموث، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، واکنش مقامات و پیامدهای جنگ برای موجودی مهمات.
اعتبار تصویر شاخص: عکس واقعی آرشیوی پرتاب موشک استاندارد ۶، آژانس دفاع موشکی آمریکا / L. Garton، منتشرشده در گزارش رسمی GAO؛ تصویر مربوط به رخداد روز گزارش نیست.
مرتضی اسماعیلپور
