دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز سهشنبه وارد فیلیپین شد؛ جایی که قرار است با شرکای منطقهای دیدار کند، درباره تجارت حرف بزند و از مجموعهای از عقبنشینیها در داخل، از اختلال بزرگ در صنعت هوانوردی آمریکا تا رسواییای که صنعت جهانی هوش مصنوعی را تکان داده، نفسی تازه کند.
مانیل، پایتخت فیلیپین، نخستین توقف ترامپ در سفری سهروزه است که بعد او را به چین میبرد برای گفتوگوهای هستهای سهجانبه تاریخی با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه و به گفته ترامپ، احتمالاً برای دیداری با کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی.
این دیدار نخستین سفر خارجی ترامپ از زمانی است که حزبش در انتخابات میاندورهای شکستهای سنگینی خورد. کاخ سفید و بازار سهام هر دو از رفتن جنسن هوانگ از انویدیا در هفته گذشته، پس از پذیرفتن رابطه با یک عامل مظنون دولت چین، متلاطم شدهاند. پکن گفته در این موضوع دخالتی نداشته است.
ترامپ هنگام پایینآمدن از پلههای هواپیمای ریاستجمهوری مشتش را بالا برد. کودکی پرچمهای کوچک آمریکا و فیلیپین را به او داد که ترامپ آنها را تکان داد و با لبخند در حرکتهای دایرهای بزرگ چرخاند. رئیسجمهور آمریکا با یک گروه موسیقی نظامی که آهنگ «وایامسیای» را مینواخت استقبال شد، در حالی که به سوی یک بالگرد منتظر میرفت.
نخستین ساعتهای ترامپ در فیلیپین همه جلوههای اطمینانبخش قدیمیترین متحد پیمانی واشنگتن در آسیا را شامل خواهد شد، از جمله پذیرایی و شام با دیگر رهبران جهان؛ وقفهای از برخی از خارناکترین مسائل داخل. او سهشنبه شب در یک جشن بهعنوان «مهمان افتخاری» اجلاس سالانه اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا مورد تجلیل قرار میگیرد.
رهبران آسهآن بر سر پیمان عدم تجاوز با چین در آبهای مورد مناقشه دریای جنوبی چین کار کردهاند؛ مسیر تجاری کلیدی جهانی که رویاروییها در آن در سالهای اخیر، بهویژه میان نیروهای گارد ساحلی و دریایی چین و فیلیپین در آبسنگهای مورد مناقشه، تشدید شده است.
نخستین برنامه ترامپ در سهشنبه دیدار با رهبران کشورهای گروه چهارجانبه است که آمریکا، استرالیا، هند و ژاپن را در بر میگیرد و هدفش مقابله با نفوذ چین در آسیا ـ اقیانوس آرام بوده است. این نخستین دیدار آنها از زمان بازگشت ترامپ به کاخ سفید در سال گذشته خواهد بود.
ترامپ سپس قرار است توافق تجاریای با تایلند امضا کند. آمریکا در اکتبر گذشته چارچوبی تجاری اعلام کرد که بر اساس آن تایلند تعرفه بیشتر کالاهای آمریکایی و موانع واردات خودرو، محصولات غذایی و دارویی آمریکا را برمیدارد و بیش از ۱۸ میلیارد دلار هواپیمای آمریکایی میخرد و کالاهای کشاورزی و گاز طبیعی مایع آمریکا را خریداری میکند.
پیش از شام جشن سهشنبه شب، ترامپ در آنچه «اجلاس ویژه» با رهبران آسهآن خوانده میشود شرکت خواهد کرد؛ جایی که انتظار میرود درباره تلاشها برای تعمیق روابط تجاری و امنیتی و همچنین درگیریهای دیرینه منطقه، از جمله سالها خشونت در میانمار و مناقشههای تشدیدشونده در دریای جنوبی چین که پکن تقریباً تمام آن را از آن خود میداند، گفتوگو کنند. واشنگتن ادعای گسترده چین در این آبراه را رد میکند و بارها گفته اگر نیروهای فیلیپینی هدف حمله مسلحانه قرار گیرند، متعهد به دفاع از فیلیپین است.
حدود هزار و ۵۰۰ معترض چپگرا پیش از ورود ترامپ در میدانی در مرکز مانیل تجمعی پرسر و صدا برگزار کردند و از رهبران فیلیپین خواستند سرنخ سیاست خارجیشان را از آمریکا نگیرند. پلیس ضدشورش با سپر و باتوم چوبی در نزدیکی ایستاده بود.
روز چهارشنبه، ترامپ قرار است از سوی فردیناند مارکوس جونیور، رئیسجمهور فیلیپین، با فرش قرمز و افتخارات کامل نظامی در کاخ ریاستجمهوری مالاکانانگ استقبال شود و در ضیافت دولتی شرکت کند. انتظار میرود دو رئیسجمهور تعهدشان به ائتلاف پیمانی دیرینه دو کشور را تأیید کنند.
ترامپ همچنین انتظار میرود مجموعهای از توافقها و سرمایهگذاریهای تجاری در بخشهای هوانوردی، دفاع، انرژی و فناوری را اعلام کند، پیش از آنکه راهی شنژن چین شود برای اجلاس همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام.
توضیح: فیلیپین قدیمیترین متحد پیمانی آمریکا در آسیاست و پیمان دفاع متقابل دو کشور به سال ۱۹۵۱ بازمیگردد. مانیل در سالهای اخیر در برابر فشار دریایی چین در دریای جنوبی چین ایستاده و دسترسی آمریکا به پایگاههای فیلیپینی را گسترش داده است. گروه چهارجانبه، یا کواد، چارچوب امنیتی آمریکا، ژاپن، هند و استرالیاست که برای موازنه در برابر چین در هند ـ اقیانوس آرام ساخته شده است.
تحلیل: سفر ترامپ به مانیل یک پیام و یک قرار است: پیام به پکن که زنجیره متحدان آمریکا در زنجیره جزایر اول — از ژاپن تا فیلیپین — سر جایش است و قرار در شنژن، جایی که او با دست پر از تعهدهای تازه منطقهای روبهروی شی و پوتین مینشیند. برای جمهوری اسلامی هم این سفر بیربط نیست: پرونده جنگ و محاصره یکی از موضوعهایی است که ترامپ میخواهد در همان نشست سهجانبه روی میز بگذارد و هرچه ائتلاف آسیاییاش منسجمتر باشد، اهرمش در برابر مسکو و پکن — دو پشتیبان تهران — سنگینتر است.
