Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

چین و آسیا ـ پاسیفیک

موضوعی که ترامپ و شی در نشست شنژن مطرح نخواهند کرد

مرتضی اسماعیل‌پور

متن کامل

وقتی دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، پنجشنبه در شنژن با شی جین‌پینگ می‌نشیند، دراماتیک‌ترین داستان امنیت ملی در روابط آمریکا و چین همان موضوعی خواهد بود که هیچ‌کدام مطرحش نمی‌کنند.

برکناری جنسن هوانگ از مدیرعاملی انویدیا، پس از افشای رابطه‌اش با یک منبع مظنون به جاسوسی برای چین، دنیای سیاست و فناوری را تکان داده است. این پرونده صداهای کنگره برای سخت‌ترکردن کنترل فروش نیمه‌هادی‌های پیشرفته به چین را بلندتر کرده و نور شدیدی بر دامنه جمع‌آوری اطلاعات چین در راهبردی‌ترین صنعت آمریکا انداخته است.

با این حال، بعید است این پرونده در نشست مطرح شود. در حالی که شکاف داخلی دولت ترامپ بر سر کنترل صادرات آشکار شده بود، رئیس‌جمهور لحنی آشتی‌جویانه گرفت و روز دوشنبه به خبرنگاران گفت: «ما راهی چین هستیم و فکر نمی‌کنم بخواهید درست پیش از رسیدن به آنجا به چین توهین کنید.»

رایان هس، مقام ارشد پیشین امنیت ملی در دولت اوباما که به‌تازگی از پکن بازگشته و اکنون مدیر مرکز چین در اندیشکده بروکینگز است، می‌گوید: «هر دو رهبر کاملاً روشن می‌دانند که هر طرف علیه دیگری جاسوسی می‌کند. هیچ‌کدام حرفی ندارند که به دیگری بزنند تا این واقعیت از میان برود یا کمتر شود و هر دو این را می‌دانند.»

به گفته هس، پرسش واقعی این است که وقتی ترامپ به خانه بازگردد چه اتفاقی می‌افتد. پرونده هوانگ به نیروهایی در واشنگتن که می‌کوشند روزنه‌های مقررات کنونی را ببندند — مقرراتی که به شرکت‌های چینی اجازه داده از مسیر کشورهای ثالث، به‌ویژه در جنوب شرق آسیا، به تراشه‌های مشمول کنترل صادرات دسترسی پیدا کنند — مهمات تازه داده است. هس می‌گوید بر اساس گفت‌وگوهای اخیرش با طرف‌های چینی، نگاه پکن این است که کنترل‌های بیشتر صادراتی مسئله «اگر» نیست، مسئله «کی و چقدر» است.

شی ممکن است در خلوت به ترامپ هشدار دهد که سخت‌گیری بیشتر، خطر چرخه تلافی‌جویانه را دارد. اما پکن نشان داده حاضر به تشدید تنش است: پس از آن‌که ترامپ سال گذشته تعرفه کالاهای چینی را به‌شدت بالا برد، چین سلطه خود بر مواد معدنی کمیاب را به سلاح بدل کرد و صادرات مواد حیاتی برای همه‌چیز، از خودروهای برقی تا جنگنده‌ها، را محدود کرد. با این حال بعید است شی موضوع را طوری فشار دهد که آرامش شکننده‌ای را که هر دو طرف برای حفظش تلاش کرده‌اند بر هم بزند.

آن آرامش اولویت اصلی پکن است، به‌ویژه در آستانه جابه‌جایی بزرگ رهبری در بیست‌ویکمین کنگره ملی حزب کمونیست در اواخر سال آینده، که انتظار می‌رود شی در آن نسل تازه‌ای از وفاداران را در سمت‌های ارشد بنشاند.

هس می‌گوید: «چین دنبال هیچ پیشرفت یا بهبود بزرگی در رابطه با آمریکا نیست. چین می‌کوشد دوره ثبات شکننده در روابط را تا جای ممکن طولانی کند.» این کار به چین زمان می‌دهد تا موقعیتش را محکم‌تر کند، از جمله با ساختن نسخه‌های بومی همان فناوری‌هایی که واشنگتن می‌کوشد از دسترسش دور نگه دارد.

محور این تلاش مفهومی است که پکن و واشنگتن آن را «ثبات راهبردی سازنده» نامیده‌اند؛ تعهدی در سطح رهبران برای پرهیز از رویارویی و تشدید کنترل‌ناشدنی. هس می‌گوید شی از ترامپ خواهد خواست این فرمول را دوباره تأیید کند.

انتظار برای دستاوردهای بزرگ، چه از دیدار دوجانبه و چه از نشست سه‌جانبه پرسر و صدا با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، باید پایین باشد. نشست سه‌جانبه شی را به لبه بیرونی منطقه آسایشش می‌برد؛ او به‌ندرت وارد فضای دیپلماتیکی می‌شود که نتیجه‌اش از پیش مشخص نیست و تیمش هر کاری می‌کند تا جای غافلگیری را به حداقل برساند و دسترسی رسانه‌ها را سخت کنترل کند.

ترامپ و شی ممکن است با پیمان شکننده دست‌نخورده از نشست بیرون بیایند، اما تنش‌ها بر سر فناوری و جاسوسی وقتی ترامپ به خانه برگردد منتظرش خواهند بود.

توضیح: انویدیا سازنده پیشرفته‌ترین تراشه‌های هوش مصنوعی جهان است و دسترسی چین به این تراشه‌ها هسته اصلی نظام کنترل صادرات آمریکاست، زیرا همین پردازنده‌ها سوخت آموزش مدل‌های هوش مصنوعی نظامی و سامانه‌های تسلیحاتی آینده‌اند. نشست شنژن در حاشیه اجلاس همکاری اقتصادی آسیا ـ اقیانوس آرام برگزار می‌شود و دیدار سه‌جانبه ترامپ، شی و پوتین نیز در برنامه آن است.

تحلیل: پکن در شنژن دنبال «زمان» است، نه توافق؛ هر ماه آرامش، یک ماه دیگر برای ساختن تراشه و هوش مصنوعی بومی است. پرونده هوانگ نشان داد رخنه اطلاعاتی چین به قلب صنعت راهبردی آمریکا رسیده و دقیقاً به همین دلیل، نتیجه واقعی نشست در واشنگتن رقم می‌خورد: اگر کنگره و دولت روزنه‌های صادراتی از مسیر کشورهای ثالث را نبندند، «ثبات سازنده» فقط نامی مؤدبانه برای عقب‌نشینی تدریجی در رقابت فناوری خواهد بود.

منبع: وال‌استریت ژورنال