Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

حمله به دو نفتکش در تنگه هرمز

مرتضی اسماعیل‌پور

متن کامل

روز دوشنبه ۱۶ نوامبر، مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در دو هشدار جداگانه از حمله به دو نفتکش در تنگه هرمز خبر داد. در هشدار نخست، ساعت ۵ و ۵۸ دقیقه بامداد به وقت گرینویچ، یک نفتکش در حال خروج از تنگه با «پرتابه‌ای ناشناس» هدف قرار گرفت و در موتورخانه‌اش آتش‌سوزی رخ داد؛ همه خدمه سالم ماندند. شرکت امنیتی ونگارد این کشتی را نفتکش «اون فینیکس» با پرچم پاناما شناسایی کرد که حدود سه مایل دریایی دور از ساحل عمان هدف قرار گرفته بود.

در هشدار دوم، حدود ساعت ۱۹ به وقت گرینویچ، گزارشی از شخص ثالث درباره حمله‌ای در هفت مایل دریایی شمال خصب عمان رسید: یک نفتکش از کار افتاده و در موتورخانه‌اش آتش گرفته بود و خدمه در امان بودند. شرکت‌های ردیابی دریایی و مقام‌های هند این کشتی را نفتکش گاز مایع «تارا گس» با پرچم پاناما شناسایی کردند و گلف‌نیوز این حمله را حمله موشکی خواند؛ هرچند پیوند رسمی این کشتی با هشدار دوم هنوز تأیید نشده است.

در برابر، نیروی دریایی سپاه و نیروی دریایی ارتش رژیم مدعی شدند نفتکش‌هایی که از «مسیر غیرمجاز جنوبی» تنگه عبور می‌کردند با مین‌های دریایی برخورد کرده‌اند و تهران بعدتر شمار کشتی‌های آسیب‌دیده را تا چهار فروند و حتی یک ابرنفتکش غرق‌شده با دو میلیون بشکه نفت بالا برد. هیچ‌یک از این ادعاها از سوی مرجع مستقلی تأیید نشده است: مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا در هر دو هشدار از «پرتابه» و «حمله» سخن گفت و هرگز واژه «مین» را به کار نبرد، رویترز نتوانست ادعای مین را راستی‌آزمایی کند و فرماندهی مرکزی آمریکا تا زمان انتشار این خبر اظهارنظری نکرده بود.

توضیح: مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا نهادی زیر نظر نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا در دبی است و مرجع اصلی هماهنگی و هشدار برای کشتی‌های تجاری در منطقه به شمار می‌رود. تنگه هرمز پیش از جنگ حدود یک‌پنجم نفت جهان را از خود عبور می‌داد و از ۲۸ فوریه عملاً به روی کشتیرانی عادی بسته است؛ آمریکا نیز از بهار گذشته محاصره دریایی بنادر رژیم را برقرار کرده است.

تحلیل: رژیم می‌کوشد با روایت «مین» هم مسئولیت حمله‌ها را از خود دور کند و هم نشان دهد هنوز می‌تواند به کشتیرانی ضربه بزند و هزینه محاصره را بالا ببرد. اما سند رسمی موجود — دو هشدار مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا — از پرتابه و حمله می‌گوید، نه مین، و از ابرنفتکش غرق‌شده هم هیچ نشانی نیست. نتیجه عملی این حمله‌ها برعکس خواسته تهران است: هر حمله تازه به کشتی‌های بی‌طرف، توجیه حقوقی و سیاسی محاصره را محکم‌تر و طرح «مجوز عبور» رژیم را بی‌اعتبارتر می‌کند. هرمز آخرین اهرم تهران است و این اهرم دارد از دستش می‌لغزد.

منبع: مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، گپتن و سی‌ترید مریتایم