Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

هزینه جنگ آمریکا با جمهوری اسلامی به ۴۸٫۳ میلیارد دلار رسید؛ صورت‌حساب پنهان پایگاه‌ها

مرتضی اسماعیل‌پور
نمای هوایی واقعی پنتاگون در واشنگتن، عکس آرشیوی رسمی وزارت دفاع آمریکا در مه ۲۰۲۳ اثر Alexander Kubitza با مالکیت عمومی

متن کامل

پنتاگون در جلسه استماع کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا اعلام کرد برآورد هزینه جنگ با جمهوری اسلامی تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ به ۴۸٫۳ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که حتی خسارت واردشده به پایگاه‌ها و تأسیسات آمریکایی در منطقه را در بر نمی‌گیرد. این اعلام رسمی، در بحبوحه اختلاف‌نظر واشنگتن بر سر ادامه عملیات نظامی، پرسش مهمی را دوباره مطرح می‌کند: آیا می‌توان فشار نظامی طولانی‌مدت را با هزینه‌ای پایدار حفظ کرد و هم‌زمان اجازه بازسازی ظرفیت‌های تهدیدآفرین رژیم را نداد؟

عدد جدید از کجا آمده است؟

به گزارش آسوشیتدپرس در ۱۹ نوامبر، آرتور میلر، مقام بودجه‌ای وزارت دفاع آمریکا، هنگام بررسی نامزدی خود برای مسئولیت مالی نیروی دریایی در کمیته نیروهای مسلح سنا، رقم ۴۸٫۳ میلیارد دلار را ارائه کرد. بازه اعلام‌شده تا ۱۳ نوامبر است و باید آن را برآورد هزینه ثبت‌شده تا آن تاریخ دانست، نه حساب نهایی تمام مخارج جنگ. جنگ و مأموریت‌های مرتبط پس از آن تاریخ نیز ادامه داشته‌اند.

سناتور دموکرات ریچارد بلومنتال از میلر خواست برآورد خسارت حملات جمهوری اسلامی به پایگاه‌های آمریکایی را ارائه کند. میلر گفت آن رقم را در اختیار ندارد. راجر ویکر، رئیس جمهوری‌خواه کمیته، از او خواست پاسخ تکمیلی را هرچه زودتر تهیه کند. این تبادل نظر نشان می‌دهد ارزیابی مالی کامل از جنگ، حتی برای اعضای کمیته نظارتی کنگره، هنوز روشن نشده است.

هزینه‌ای که در رقم رسمی دیده نمی‌شود

آسوشیتدپرس پیش‌تر در بررسی مستقلی گزارش کرده بود که حملات جمهوری اسلامی به تأسیسات آمریکایی در خاورمیانه، از جمله آشیانه هواپیماها، تجهیزات هشدار و شناسایی و محل‌های استقرار نیروها، خسارت‌هایی به ارزش میلیاردها دلار وارد کرده است. اما تا زمانی که برآورد جامع و رسمی پنتاگون منتشر نشده، افزودن یک عدد دلخواه به ۴۸٫۳ میلیارد دلار برای ارائه «هزینه نهایی» قابل دفاع نیست. باید میان مخارج اعلام‌شده، برآورد خسارت تجهیزات و هزینه احتمالی جایگزینی یا تعمیر آنها تفاوت گذاشت.

این تمایز در تحلیل نظامی اهمیت بالایی دارد. مصرف مهمات، دستمزد و پشتیبانی عملیات، هزینه مستقیم تداوم کارزار را نشان می‌دهد؛ آسیب به زیرساخت‌ها و فرسودگی تجهیزات اما بر آمادگی آینده نیروها و بودجه‌های بعدی اثر می‌گذارد. هر دو بخش در محاسبه راهبردی اهمیت دارند، هرچند لزوماً در گزارش‌های روزانه در یک سرفصل مالی ثبت نمی‌شوند.

موشک‌های رهگیر؛ خرج فوری و فشار بر ظرفیت جایگزینی

درگیری‌های ماه‌های اخیر نشان داده‌اند که دفاع در برابر حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی تنها با شمار سامانه‌های مستقر سنجیده نمی‌شود. ذخیره رهگیرها، نرخ تولید و توان حمل‌ونقل قطعات و مهمات نیز عوامل تعیین‌کننده‌اند. اگر هر موج حمله، بخشی از موجودی رهگیرهای گران‌قیمت را مصرف کند، فشار بر بودجه و زنجیره تأمین می‌تواند حتی پس از کاهش شدت درگیری‌ها ادامه یابد.

تحلیل مرکز مطالعات صلح و جنگ درباره ذخایر موشکی آمریکا و پژوهش CSIS این مسئله را از منظر آمادگی نظامی بررسی کرده بود. گزارش امروز پنتاگون بُعد مالی همان معادله را برجسته می‌کند: حفظ توان دفاعی در چند جبهه، به پول، نیروی انسانی، قطعات و زمان وابسته است. بااین‌حال، رشد هزینه‌ها به خودی خود به معنی ناتوانی نظامی آمریکا یا تصمیم به پایان جنگ نیست؛ آمریکا امکان تغییر آرایش نیروها، افزایش تولید و بازتخصیص بودجه را نیز دارد.

نقش کنگره؛ اختلاف بر سر اختیارات و نظارت

انتشار رقم هزینه با رأی‌گیری سیاسی مهم دیگری در ۱۹ نوامبر هم‌زمان شد. سنا با ۵۱ رأی مخالف در برابر ۴۸ رأی موافق، قطعنامه‌ای برای محدود کردن اختیارات جنگی ترامپ در قبال جمهوری اسلامی را رد کرد. این رأی به معنی تصویب یک برنامه عملیاتی تازه نیست؛ اما نشان می‌دهد تلاش برای تحمیل محدودیت فوری بر رئیس‌جمهوری از مسیر آن قطعنامه شکست خورده است. خبر رأی سنا پیش‌تر به‌صورت مستقل در همین سایت منتشر شده است.

میان رد قطعنامه اختیارات جنگی و تأیید بودجه‌های خاص نظامی باید تمایز گذاشت. کنگره همچنان در حوزه تخصیص منابع، حسابرسی و نظارت بر هزینه‌ها نقش دارد. افزون بر این، نتایج انتخابات میان‌دوره‌ای و اختلاف‌های حزبی ممکن است مسیر توافق‌های بودجه‌ای آینده را پیچیده‌تر کند، بی‌آنکه بتوان از آنها به‌تنهایی نتیجه گرفت که یک عملیات معین آغاز یا متوقف می‌شود.

پیام راهبردی برای جمهوری اسلامی

از منظر ساختار قدرت در تهران، افزایش هزینه جنگ برای آمریکا می‌تواند مشوق تداوم درگیری کم‌شدت، تهدید کشتیرانی و فشار بر متحدان منطقه‌ای واشنگتن باشد. چنین محاسبه‌ای بر این فرض استوار است که هرچه هزینه مالی و سیاسی بالاتر رود، طرف مقابل زودتر به مصالحه تن می‌دهد. اما این فرض همواره درست نیست: حملات تکراری به پایگاه‌ها یا زیرساخت‌های منطقه‌ای ممکن است به جای عقب‌نشینی آمریکا، تصمیم‌گیران آن کشور را به سمت واکنش شدیدتر و کاهش توان حمله رژیم سوق دهد.

از سوی دیگر، جمهوری اسلامی با وجود فشار شدید اقتصادی، باید هزینه بازسازی تجهیزات و شبکه‌های تدارکاتی خود را نیز بپردازد. تحقیق رویترز درباره شبکه‌های پنهان تأمین قطعات نظامی سپاه نشان می‌دهد که در سنجش دوام یک رویارویی، فقط صورت‌حساب پنتاگون مهم نیست؛ توان مالی و صنعتی طرف مقابل نیز باید بررسی شود. اقتصاد جنگ، رقابتی بر سر سرعت جایگزینی تجهیزات و ظرفیت تحمل فشار است.

تحلیل راهبردی؛ آیا رقم ۴۸٫۳ میلیارد دلار جنگ را نزدیک‌تر به پایان می‌کند؟

نتیجه‌گیری درباره پایان جنگ صرفاً از یک عدد مالی، ساده‌سازی بحران است. هزینه بالا ممکن است انگیزه واشنگتن برای دیپلماسی و محاصره اقتصادی به جای گسترش عملیات را افزایش دهد؛ اما در صورت ادامه حملات تهدیدآمیز جمهوری اسلامی، همین هزینه می‌تواند استدلال طرفداران عملیات قاطع‌تر را تقویت کند. برای تشخیص مسیر احتمالی باید نوع بودجه‌های درخواستی، حجم استقرار نظامی، تولید مهمات، وضعیت مذاکرات و تصمیم‌های سیاسی آمریکا و اسرائیل هم‌زمان بررسی شود.

آنچه اکنون روشن است، سنگین‌تر شدن صورت‌حساب یک جنگ حل‌نشده است. در حالی که رهبران منطقه نگران تشدید ناخواسته رویارویی هستند، هزینه حفاظت از نیروها و زیرساخت‌ها به مسئله‌ای مستقیم در واشنگتن تبدیل شده است. این وضعیت قطعیت درباره دور بعدی عملیات ایجاد نمی‌کند، اما اهمیت تصمیم‌های پیش رو را افزایش می‌دهد.

نتیجه: رقم رسمی ۴۸٫۳ میلیارد دلار تنها بخشی از هزینه‌های جنگ را نشان می‌دهد و نبود برآورد جامع خسارت پایگاه‌ها، ابهام مهمی را باقی گذاشته است. برای آمریکا، چالش اصلی حفظ توان عملیاتی بدون گرفتار شدن در فرسایش پرهزینه است؛ برای جمهوری اسلامی، ادامه تهدید نظامی در امید به فرسوده کردن اراده واشنگتن ممکن است با خطر پاسخ شدیدتر روبه‌رو شود. بنابراین فشار مالی، برخلاف تصور ساده، هم می‌تواند به مذاکره کمک کند و هم به یک عامل تشدید تبدیل شود.

منابع

آسوشیتدپرس، گزارش زنده ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶، اعلام هزینه ۴۸٫۳ میلیارد دلاری و پرسش‌های سناتورها؛ رویترز، ۱۹ نوامبر، رد قطعنامه اختیارات جنگی در سنای آمریکا.

تصویر شاخص: نمای هوایی واقعی ساختمان پنتاگون، وزارت دفاع آمریکا، ۱۵ مه ۲۰۲۳، عکاس Alexander Kubitza، مالکیت عمومی؛ تصویر آرشیوی است و ارتباط مستقیمی با جلسه استماع ۱۹ نوامبر ندارد. جزئیات مجوز تصویر.

مرتضی اسماعیل‌پور