Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

آژانس انرژی: اختلال هرمز بازار جهانی را برای همیشه تغییر می‌دهد

مرتضی اسماعیل‌پور

متن کامل

آژانس بین‌المللی انرژی روز پنجشنبه در چشم‌انداز جهانی انرژی ۲۰۲۶ هشدار داد که ادامه اختلال در کشتیرانی از تنگه هرمز می‌تواند ساختار بازار جهانی انرژی را به‌صورت دائمی دگرگون کند. این آژانس اختلال کنونی را بزرگ‌ترین گسست ثبت‌شده در تجارت جهانی نفت و گاز توصیف کرد.

بر پایه این گزارش، جنگ تاکنون به از دست رفتن تجمعی ۲٫۸ میلیارد بشکه نفت و ۶۰ میلیارد مترمکعب گاز طبیعی از عرضه خلیج فارس انجامیده است. تنگه هرمز در شرایط عادی حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان را از خود عبور می‌دهد و شریان اصلی صادرات انرژی خلیج فارس است.

فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس، گفت مسیر معتبری برای بازگشت دنیای انرژی به وضعیت پیش از جنگ نمی‌بیند. در یکی از سناریوهای گزارش، اگر خطر برای کشتیرانی در هرمز سال‌ها بالا بماند، جریان نفت از این تنگه از حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز پیش از بحران به ۸٫۵ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۳۰ و به کمتر از ۲ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۳۵ سقوط می‌کند، زیرا واردکنندگان به خطوط لوله جایگزین، عرضه‌کنندگان دیگر و کاهش مصرف روی می‌آورند.

در سناریوی دیگری که آژانس آن را پاسخ اضافی امنیت انرژی می‌نامد، شتاب گرفتن برقی‌سازی، بهره‌وری انرژی و جایگزینی سوخت‌ها تقاضای جهانی نفت را در سال ۲۰۳۵ به ۹۷ میلیون بشکه در روز می‌رساند، یعنی ۴٫۴ میلیون بشکه در روز کمتر از سناریوی سیاست‌های اعلام‌شده دولت‌ها و کاهشی بیش از ۴ درصد. در همین سناریو تقاضا تا سال ۲۰۵۰ به ۸۵ میلیون بشکه در روز پایین می‌آید.

توضیح: این ارقام از چشم‌انداز سالانه رسمی آژانس بین‌المللی انرژی می‌آید و سناریوهای آن پیش‌بینی قطعی نیست، بلکه مسیرهای ممکن بر پایه سیاست‌ها و واکنش بازارها را ترسیم می‌کند. نکته مرکزی گزارش این است که حتی در سناریوهای بازگشت تدریجی عبور از هرمز، جایگاه پیشین این تنگه در تجارت جهانی انرژی دیگر تضمین‌شده نیست.

تحلیل: هرمز نقطه فشار جمهوری اسلامی بود، اما گزارش آژانس نشان می‌دهد این اهرم در حال فرسایش راهبردی است. هرچه محاصره و ناامنی در تنگه طولانی‌تر شود، جهان سرمایه بیشتری برای دور زدن هرمز می‌گذارد و وابستگی‌اش به این گذرگاه کمتر می‌شود. رژیم با بستن مهم‌ترین شریان صادرات خودش و منطقه، در عمل بازار آینده نفت خلیج فارس را کوچک‌تر می‌کند و فشاری را که آمریکا و متحدانش بر آن وارد می‌کنند، از یک بحران مقطعی به یک تغییر ساختاری علیه تهران تبدیل می‌کند.

منبع: رویترز