Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

نظامی

چکش نیمه‌شب؛ شبی که فوردو فروریخت

مرتضی اسماعیل‌پور
OPERATION NOBLE EAGLE (AFIE) -- A KC-135R Stratotanker from Wisconsin Air National Guard?s 128th Air Refueling Wing, refuels a B-2A Spirit during a training mission in support of Operation Nobel Eagle. The revolutionary blending of low-observable technologies with high aerodynamic efficiency and large payload gives the B-2 important advantages over existing bombers. Its low-observability provides it greater freedom of action at high altitudes, thus increasing its range and a better field of view for the aircraft's sensors. It can fly unrefueled for about 6,000 nautical miles. (U.S. Air Force photo by Staff Sgt. Dan Richardson)

متن کامل

شب ۲۱ به ۲۲ ژوئن ۲۰۲۵، آسمان ایران شاهد عملیاتی بود که پنتاگون آن را بزرگ‌ترین ضربه عملیاتی بمب‌افکن‌های B-2 در تاریخ آمریکا خواند. هفت فروند B-2 از پایگاه هوایی وایتمن در ایالت میزوری برخاستند و در سکوت تقریباً کامل رادیویی، ۱۸ ساعت به سوی شرق پرواز کردند. بخشی دیگر از بمب‌افکن‌ها به سمت غرب و اقیانوس آرام رفتند تا چشم ماهواره‌ها و دستگاه اطلاعاتی رژیم را به سوی گوام بکشانند؛ فریبی که به گفته ژنرال دن کین، رییس ستاد مشترک ارتش آمریکا، فقط شمار بسیار اندکی از برنامه‌ریزان در واشنگتن و مقر سنتکام از آن خبر داشتند.

در طول مسیر، بمب‌افکن‌ها چندین بار در آسمان سوخت‌گیری کردند. بر فراز خاورمیانه، جنگنده‌های نسل پنجم F-22 و F-35 به بسته ضربت پیوستند و پیشاپیش آن وارد حریم هوایی ایران شدند. کمی پیش از ورود بمب‌افکن‌ها، یک زیردریایی موشک‌انداز آمریکا بیش از ۲۴ موشک کروز توماهاک به سوی زیرساخت‌های سطحی تأسیسات اصفهان شلیک کرد. سپس، ساعت ۲ و ۱۰ دقیقه بامداد به وقت ایران، نخستین بمب‌های GBU-57 بر فوردو فرود آمدند.

GBU-57 سنگین‌ترین بمب متعارف نفوذگر جهان است؛ نزدیک به ۱۳/۶ تن وزن دارد و تنها هواپیمایی که می‌تواند آن را حمل کند B-2 است. این سلاح بیش از یک دهه به طور مشخص برای نابودی تأسیسات عمیق و مستحکمی مانند فوردو ساخته و آزمایش شده بود و آن شب برای نخستین بار در جنگ به کار رفت. در مجموع ۱۴ بمب GBU-57 رها شد: ۱۲ بمب بر فوردو، جایی که سالن‌های غنی‌سازی در دل کوه و زیر ده‌ها متر سنگ پنهان شده بود، و ۲ بمب بر بخش زیرزمینی نطنز. کل عملیات بیش از ۱۲۵ هواپیما و حدود ۷۵ سلاح دقیق‌زن را در بر گرفت و خدمه B-2 ها مأموریتی رفت‌وبرگشت در حدود ۳۷ ساعت را بدون فرود به پایان رساندند. به گفته پنتاگون، در تمام طول عملیات حتی یک گلوله هم به سوی هواپیماهای آمریکایی شلیک نشد؛ پدافند هوایی رژیم یا غافلگیر شده بود یا جرئت واکنش نداشت.

اما ستون فقرات نامرئی این عملیات، سوخت‌رسان‌ها بودند. ده‌ها فروند KC-135 و KC-46 در مسیر رفت و برگشت، زنجیره‌ای از ایستگاه‌های سوخت‌گیری هوایی ساختند تا بمب‌افکن‌هایی که از آن سوی کره زمین آمده بودند، بر فراز هدف هم سوخت کافی داشته باشند؛ برآوردهای منتشرشده شمار سوخت‌رسان‌های به کار رفته در خود عملیات را حدود ۵۰ فروند می‌دانند. بدون این زنجیره، هیچ بمب‌افکن راهبردی نمی‌تواند از میزوری بلند شود و فوردو را بزند.

امروز همان زنجیره، به یک شبکه دائمی و عظیم بدل شده است. بر پایه گزارش‌های وضعیت نیروهای آمریکایی در منطقه، حدود ۲۰۰ فروند KC-135 و KC-46 از هفت یگان سوخت‌رسانی در پایگاه‌های اروپا و حوزه سنتکام مستقرند و یک ردیاب منابع آشکار در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ شمار دقیق آن‌ها را ۲۰۳ تا ۲۰۵ فروند ثبت کرد؛ بالاترین رقم از ژوئن گذشته. این شبکه در کنار دو ناو هواپیمابر مستقر در دریای عرب و سومین ناوی که به منطقه رسیده، حدود ۲۰۰ جنگنده و بیش از ۱۰۰ روز محاصره دریایی بنادر رژیم، یک معنا دارد: آمریکا فقط توان ضربه زدن ندارد؛ توان ضربه زدن مداوم، شب پس از شب، را هم جلو چشم رژیم نگه داشته است.

توضیح: عملیات «چکش نیمه‌شب» حاصل حدود ۱۵ سال برنامه‌ریزی و توسعه سلاح بود. ارزیابی اولیه پنتاگون خسارت هر سه تأسیسات را «بسیار شدید» خواند و وزیر دفاع آمریکا از نابودی برنامه هسته‌ای سخن گفت؛ آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز در سپتامبر ۲۰۲۵ بر پایه تصاویر ماهواره‌ای اعلام کرد انتظار می‌رود فوردو خسارت بسیار سنگینی دیده باشد، هرچند وضعیت مواد هسته‌ای زیرزمینی برای آژانس روشن نیست. عدد ۲۰۳ سوخت‌رسان، شمارش یک ردیاب منابع آشکار است که در گزارش مؤسسه مطالعات امنیت ملی اسرائیل (اینسس) در نوامبر ۲۰۲۶ نقل شده و شبکه فاکس‌نیوز نیز همان رقم را گزارش کرده است؛ این شبکه شامل پایگاه‌های اروپا و حوزه سنتکام است.

تحلیل: فوردو قرار بود بیمه‌نامه بقای برنامه هسته‌ای رژیم باشد؛ تأسیساتی در دل کوه که هیچ بمبی به آن نرسد. چکش نیمه‌شب نشان داد چنین پناهگاهی وجود ندارد: وقتی آمریکا اراده کند، سنگین‌ترین سلاح متعارف جهان از آن سوی اقیانوس می‌آید، از روی سر پدافند ناتوان رژیم رد می‌شود و دقیقاً همان نقطه‌ای را می‌زند که رژیم ۱۵ سال برای پنهان کردنش هزینه کرده بود. هسته سخت برنامه هسته‌ای، یعنی غنی‌سازی عمیق و مستحکم فوردو و نطنز، در یک شب از کار افتاد. حالا ۲۰۳ سوخت‌رسان در منطقه یعنی این توان، یک نمایش یک‌باره نبوده است؛ محاصره دریایی درآمد نفت رژیم را خفه می‌کند و شبکه سوخت‌رسانی، آسمان را برای تکرار ضربه در هر لحظه باز نگه می‌دارد. رژیم میان دو انتخاب گرفتار است: تسلیم در برابر فشار، یا تماشای فروریختن بقیه زیرساخت‌هایش؛ و هر دو راه، پایان همان مسیری است که از فوردو شروع شد.