Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

دیدار ترامپ، شی و پوتین در روز پنجشنبه

مرتضی اسماعیل‌پور

متن کامل

دونالد ترامپ هفته آینده با رهبران چین و روسیه دیدار خواهد کرد تا درباره کاهش‌های احتمالی در زرادخانه‌های هسته‌ای سه کشور گفت‌وگو کنند؛ کاخ سفید روز جمعه این موضوع را تأیید کرد.

یک مقام ارشد دولت که خبرنگاران را درباره این دیدار برنامه‌ریزی‌شده توجیه کرد، گفت ترامپ، شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، درباره کاهش ذخایر هسته‌ای گفت‌وگو خواهند کرد.

این نخستین بار خواهد بود که سه رهبر کشورهای دارای بزرگ‌ترین ذخایر سلاح‌های هسته‌ای جهان برای بحث درباره مسائل عدم اشاعه دیدار می‌کنند.

این مقام گفت: «این امیدواریم آغاز گفت‌وگویی باشد که بتواند در آینده سازنده باشد»، و هشدار داد که آمریکا از این گفت‌وگوها انتظار هیچ توافق کاهشی ندارد.

خبرنگاران پذیرفتند که به‌عنوان شرط حضور در این جلسه توجیهی، به این مقام ناشناسی اعطا کنند.

در حال حاضر هیچ کنترل قانونی بر اندازه ذخایر سلاح‌های راهبردی سه کشور وجود ندارد. پیمانی که اندازه زرادخانه‌های هسته‌ای روسیه و آمریکا را محدود می‌کرد، در فوریه منقضی شد. چین بر این اساس که نیروهای هسته‌ای‌اش به‌مراتب کوچک‌تر از نیروهای آمریکا و روسیه است، در برابر درخواست‌ها برای ورود به مذاکرات عدم اشاعه مقاومت کرده است.

نقش چین به‌عنوان میزبان این دیدار، با توجه به افزایش شدید اندازه زرادخانه سلاح‌های هسته‌ای‌اش در دهه گذشته، قابل توجه است. پنتاگون در گزارشی در سال ۲۰۲۴ گفت چین حدود ۶۰۰ سلاح هسته‌ای در اختیار دارد و در مسیر افزایش این ذخیره به حدود ۱٬۰۰۰ کلاهک تا سال ۲۰۳۰ است. روسیه و آمریکا هر یک حدود ۵٬۰۰۰ سلاح هسته‌ای دارند.

آمریکا درباره گسترش و محرمانه‌بودن نیروهای هسته‌ای چین نگرانی‌هایی دارد.

این مقام، بدون ارائه جزئیات بیشتر، گفت: «کارهایی که چین به‌شکل بسیار غیرشفاف با زرادخانه‌های هسته‌ای‌اش انجام می‌دهد، چیزی است که بر امنیت هر انسانی در جهان تأثیر می‌گذارد.»

این دیدار سه‌جانبه همچنین شامل گفت‌وگوهایی درباره جنگ در ایران خواهد بود. اما جنگ روسیه علیه اوکراین در دستور کار نیست.

این مقام گفت: «رئیس‌جمهور گفته است که قصد ندارد در آن دیدار درباره اوکراین صحبت کند»، زیرا گفت‌وگوهای مربوط به درگیری اوکراین در مسیری جداگانه است که چین را شامل نمی‌شود.

این دیدار، که دولت ترامپ هفته‌هاست آن را اعلام کرده است، تا حدی به این دلیل بحث‌برانگیز بوده است که نگرانی‌هایی وجود دارد که ترامپ بتواند از آن برای بحث درباره آینده اوکراین با مهاجمش و با چین استفاده کند؛ چینی که از تلاش جنگی روسیه حمایت کرده است.

این دیدار همچنین فرصتی تاریخی برای یک عکس مشترک میان آمریکا و رهبران دو کشور اقتدارگرای بزرگ جهان فراهم خواهد کرد؛ کشورهایی که منافعشان اغلب در تضاد مستقیم با منافع آمریکا است.

ایان برژینسکی، معاون دستیار وزیر دفاع در امور سیاست اروپا و ناتو از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵ و اکنون پژوهشگر شورای آتلانتیک، گفت: «ظاهر این ماجرا وحشتناک است.»

او گفت: «این ایده که آن‌ها با ترامپ کنار هم بنشینند و بدون مشارکت فعال متحدان و شرکای ما تلاش کنند مشکلات را حل کنند — و تقریباً به آن‌ها بر متحدان و شرکایمان اولویت بدهند — برای متحدان ما در اروپا، هند ـ پاسیفیک و جاهای دیگر بسیار نگران‌کننده خواهد بود.»

توضیح: پیمان «استارت نو» آخرین توافق الزام‌آور میان آمریکا و روسیه برای محدودکردن سلاح‌های هسته‌ای راهبردی دو کشور بود و با انقضای آن، برای نخستین بار در دهه‌ها هیچ سقف قانونی‌ای بر زرادخانه‌های راهبردی دو قدرت بزرگ هسته‌ای جهان وجود ندارد. چین هرگز طرف چنین پیمان‌هایی نبوده و همواره با این استدلال که زرادخانه‌اش بسیار کوچک‌تر است، از پیوستن به مذاکرات کنترل تسلیحات خودداری کرده است.

تحلیل: این نشست، نخستین گفت‌وگوی سه قدرت بزرگ هسته‌ای جهان در خلأ پس از «استارت نو» است و همین، اهمیتش را از خود دستور کار بیشتر می‌کند. برای دهه‌ها کنترل تسلیحات مسئله‌ای دوجانبه میان واشنگتن و مسکو بود؛ نشستن پکن پای میز یعنی آمریکا رسماً پذیرفته است که رقیب اصلی‌اش چین است و زرادخانه رو به رشد آن، معادله را سه‌ضلعی کرده است. این‌که جنگ ایران در دستور کار سه رهبر است و اوکراین نیست، پیام روشنی برای تهران دارد: سرنوشت جمهوری اسلامی دارد در اتاق‌هایی رقم می‌خورد که خودش در آن‌ها صندلی ندارد و حامیانش — مسکو و پکن — در نهایت، منافع خودشان را با واشنگتن معامله خواهند کرد، نه بقای رژیم را.

منبع: پولیتیکو