Center for Peace and War Studies مرکز مطالعات صلح و جنگ

ایران و خاورمیانه

گفت‌وگوی عمان و جمهوری اسلامی درباره کریدورهای دریایی هرمز

مرتضی اسماعیل‌پور

متن کامل

وزارت خارجه عمان در بیانیه‌ای در روز سه‌شنبه گفت عمان و جمهوری اسلامی درباره حفاظت از کریدورهای دریایی و تضمین جریان روان کشتیرانی و تجارت جهانی گفت‌وگو کردند، در حالی که کشتیرانی از مسیر تنگه هرمز همچنان مختل است.

این گفت‌وگوها در جریان سفر عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، به عمان انجام شد؛ کشوری که ساحل جنوبی تنگه هرمز، مسیر کلیدی کشتیرانی انرژی جهان، را در اختیار دارد و در بحرانی که با حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی در ۲۸ فوریه آغاز شد، نقش میانجی ایفا کرده است.

عراقچی و بدر البوسعیدی، وزیر خارجه عمان، درباره احیای کانال‌های گفت‌وگو و مذاکره برای جلوگیری از تشدید تنش حرف زدند. این وزارتخانه گفت: «این تلاش‌ها هدف گسترش حوزه‌های تفاهم مشترک میان طرف‌های ذی‌ربط و جلوگیری از گسترش بحران و پیامدهای آن را دارد.»

حمله‌ها به نفت‌کش‌ها در تنگه افزایش یافته است، در حالی که تهران به مختل‌کردن کشتیرانی در این آبراه حیاتی ادامه می‌دهد و واشنگتن در پاسخ محاصره دریایی جمهوری اسلامی را نگه داشته است.

تنگه هرمز پیش از درگیری یک‌پنجم عرضه انرژی جهان را حمل می‌کرد و همچنان نقطه گیر مذاکراتی است که هدفشان پایان‌دادن به جنگ ۹ ماهه است.

بر اساس گفته سه منبع آگاه، جمهوری اسلامی هفته گذشته سامانه‌های ناوبری کشتی‌ها را در جزیره عمانی دیدامار در تنگه هدف گرفت. این سه منبع ارزیابی خسارتی ارائه نکردند و رویترز نتوانست به‌طور مستقل مشخص کند آیا سامانه‌های ناوبری‌ای ویران شده‌اند یا نه.

این حمله‌ها توان تهران برای هدف‌گرفتن زیرساخت‌هایی را نشان داد که برای بازگرداندن جریان نفت خلیج فارس به کار می‌روند، در حالی که صادرکنندگان راه‌های جایگزین رساندن محموله به خریداران را بررسی می‌کنند، مانند انتقال کشتی‌به‌کشتی در سواحل عمان و امارات متحده عربی، در حالی که ارتش آمریکا به شناورهای تجاری عبوری از تنگه کمک می‌کند.

عمان و جمهوری اسلامی پیش‌تر گفت‌وگوهای مقطعی درباره کنترل ترافیک در تنگه داشته‌اند که تازه‌ترین آن‌ها در ماه اوت بود. پیش از جنگ، کشتیرانی آزادانه از تنگه عبور می‌کرد؛ تنگه‌ای که در آب‌های سرزمینی هر دو کشور قرار دارد اما عموماً آبراهی بین‌المللی شمرده می‌شود.

اختلال در کشتیرانی عرضه نفت را تهدید کرده و بحران اقتصادی جهانی به راه انداخته است، در حالی که جنگ همچنان به بخش‌های دیگر خاورمیانه سرایت می‌کند.

توضیح: عمان سنّتاً میانجی بی‌طرف میان تهران و واشنگتن بوده و مسقط میزبان چند دور از مذاکرات هسته‌ای و کانال‌های پشتی دو طرف بوده است. ساحل عمانی تنگه هرمز، از جمله شبه‌جزیره مسندم، مسیر جنوبی عبور کشتی‌ها را تشکیل می‌دهد و انتقال کشتی‌به‌کشتی در آب‌های عمان از راه‌های دورزدن محاصره و اختلال هرمز است که صادرکنندگان خلیج فارس به آن روی آورده‌اند.

تحلیل: سفر عراقچی به مسقط را باید با ساعت خواند: تهران هم‌زمان که به سامانه‌های ناوبری عمان در دیدامار حمله می‌کند، وزیر خارجه‌اش را برای «حفاظت از کریدورهای دریایی» به همان کشور می‌فرستد. این دوگانگی ضعف است، نه زرنگی؛ رژیم می‌داند محاصره دارد خفه‌اش می‌کند و دنبال دریچه‌ای است که بدون عقب‌نشینی علنی باز شود. اما تا وقتی پهپادها و مین‌ها در هرمز کار می‌کنند، مسقط فقط می‌تواند پیام‌رسان باشد، نه نجات‌دهنده؛ کلید تنگه در واشنگتن است و واشنگتن آن را با سه ناو نگه داشته است.

منبع: رویترز